Η Αθήνα μεταμορφώνεται σε... Λευκωσία. Το καλοκαίρι είναι παρατεταμένο και ανυπόφορο, με τον υδράργυρο να φλερτάρει συχνά με τους 40 βαθμούς. Η γη ανήμπορη από την ξηρασία, στραγγαλίζει τη γεωργία και τα υδατικά αποθέματα μειώνονται... Οι τροπικές νύχτες στα νησιά αυξάνουν, τα καλλιεργητικά μοντέλα αλλάζουν, η ενεργειακή ζήτηση για κλιματισμό το καλοκαίρι προκαλεί «έμφραγμα» στη ΔΕΗ. Η Ελλάδα δεν γλιτώνει από την απειλητική πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Το περασμένο καλοκαίρι ήταν μόνο μια πρόγευση για το τι πρόκειται να επακολουθήσει. Κάθε μέρα που περνά χωρίς να λαμβάνονται μέτρα οδηγεί νομοτελειακά σε μια απευκταία πραγματικότητα. Τα επιστημονικά δεδομένα δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Οι ειδικοί υπερτονίζουν παντού τον κίνδυνο. Τα κλιματικά μοντέλα προειδοποιούν: τέλος χρόνου. Λύσεις εδώ και τώρα. «Φοβάμαι για το περιβάλλον που θα κληρονομήσω στα παιδιά μου. Γι αυτό χρειάζεται να δράσουμε άμεσα κι εντατικά», λέει στο «Εθνος» ο Σεβαστιανός Μοιρασγεντής, εντεταλμένος ερευνητής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ). Τον συναντήσαμε στις εγκαταστάσεις του ΕΑΑ, μαζί με τον συνάδελφό του Χρήστο Γιαννακόπουλο, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δράσης για την Κλιματική Αλλαγή. Είναι οι δύο μοναδικοί Ελληνες επιστήμονες που συμμετείχαν στην πολυπληθή (πάνω από 1.000 άτομα) συγγραφική ομάδα της έκθεσης «Climate Change 2007» της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η οποία κέρδισε πρόσφατα το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, από κοινού με τον πρώην αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Αλ Γκορ. Υστερα από μια 5ετη διαδικασία (2003-2007) για τη συγγραφή της μελέτης, δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας: «Η κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα και οι επιπτώσεις της διαφαίνονται τώρα», λένε. Οσο για το αν νιώθουν νομπελίστες; «Μάλλον όχι με τη στενή έννοια του όρου. Πάντως συνεισφέραμε κατά το 1/1.000 (γέλια) ή μάλλον 1/2.000 του βραβείου, αφού το μισό το πήρε ο Γκορ»...
Η κλιματική αλλαγή είναι μια σημερινή πραγματικότητα ή ένα μελλοντικό σενάριο;
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Ζούμε σε έναν πλανήτη που αλλάζει ήδη κλίμα. Η παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί 0,8 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή. Ακόμη κι αν σήμερα μηδενίζαμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, δεν θα μπορούσαμε να αποτρέψουμε μια θερμοκρασιακή άνοδο 1,8 βαθμών, καθώς τα αέρια έχουν ήδη συσσωρευτεί στην ατμόσφαιρα της Γης. Για παράδειγμα, το δραματικό για την Δυτική Ευρώπη καλοκαίρι του 2003 δεν είχε προηγούμενο. Μοιάζει όμως με το καλοκαίρι του 2070, όπως αυτό έχει προβλεφθεί από τα κλιματικά μοντέλα...
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Δεν είναι τυχαίο ότι τα 11 πιο θερμά έτη από το 1850 έχουν παρατηρηθεί την τελευταία 12ετία.
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Και στη χώρα μας, τα δεδομένα του Αστεροσκοπείου αποδεικνύουν πως τα περισσότερα και μεγαλύτερα ρεκόρ έχουν καταγραφεί από το 1990 μέχρι σήμερα: έντονες βροχοπτώσεις, επεισόδια καυσώνων κ.λπ.
Οι καύσωνες και οι πυρκαγιές του περασμένου καλοκαιριού σχετίζονται με την αλλαγή του κλίματος;
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Ποτέ άλλοτε δεν είχαν καταγραφεί στην Ελλάδα τρία ισχυρά επεισόδια καύσωνα μέσα στο ίδιο καλοκαίρι, με αποτέλεσμα να ξηρανθεί τόσο πολύ το χώμα. Ανεξάρτητα από το πώς ξεκίνησαν οι πυρκαγιές, η διασπορά τους δεν είχε προηγούμενο. Ηταν σίγουρα ένα ακραίο γεγονός που σχετίζεται με τις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες του περασμένου καλοκαιριού, όταν οι θερμοκρασίες έσπασαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ. Τιμές άνω των 44,5 βαθμών δεν είχαν ποτέ άλλοτε καταγραφεί από το Εθνικό Αστεροσκοπείο.
Προλαβαίνουμε να σταθεροποιηθούμε σε μια θερμοκρασιακή μεταβολή ανεκτή για τον άνθρωπο;
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Αν συμφωνηθούν τώρα τα μέτρα που θα μειώσουν κατά 50% - 80% τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου μέχρι το 2050 σε σύγκριση με το 2000, είναι εφικτό να σταθεροποιηθεί η παγκόσμια θερμοκρασία 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα επίπεδα της προβιομηχανικής εποχής. Είναι ένας πολύ δύσκολος στόχος, αλλά ακόμη πραγματοποιήσιμος. Αρκεί να δράσουμε άμεσα.
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Και πάλι θα προκύψουν πολλές δυσμενείς εξελίξεις, απλώς δεν θα είναι τόσο καταστροφικές.
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Οπως αποδεικνύει η έκθεση του IPCC, τα μέτρα για τέτοιου επιπέδου μειώσεις θα επηρεάσουν το παγκόσμιο ΑΕΠ το πολύ έως 3%. Αντίθετα, αν δεν δράσουμε σήμερα, στο κοντινό μέλλον θα πληρώσουμε πολύ ακριβά τις επιπτώσεις: μέχρι και 5% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αργά ή γρήγορα οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να προβούν σε συμφωνία. Οχι μόνο λόγω περιβαλλοντικής ηθικής, αλλά και λόγω κόστους.
Αρκεί το Πρωτόκολλο του Κιότο ή είναι ήδη ξεπερασμένο;
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Το Κιότο ήταν και είναι μια πρωτοποριακή περιβαλλοντική συμφωνία, η πρώτη που είχε νομικά δεσμευτικούς στόχους. Οι μειώσεις που επιβάλλει δεν αρκούν για να αντιστρέψουν το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Απαιτούνται γενναιότερες δεσμεύσεις. Ηδη γίνονται διαπραγματεύσεις στη σύνοδο για το κλίμα, στο Μπαλί. Ωστόσο, αν οι αναπτυσσόμενες χώρες ακολουθήσουν το ίδιο χρεοκοπημένο μοντέλο ανάπτυξης με τις αναπτυγμένες, τότε δεν υπάρχει ελπίδα για τον πλανήτη.
Τι προβλέπουν για τη γειτονιά μας οι μελέτες για την κλιματική αλλαγή και η έκθεση του IPCC;
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Η θερμοκρασία στην Ευρώπη αυξάνεται από 2 - 6 βαθμούς Κελσίου (αναλόγως μοντέλου και κλιματικού σεναρίου -αισιόδοξο ή απαισιόδοξο) μέχρι το 2100 σε σύγκριση με το 1990. Η Δυτική και Βόρεια Ευρώπη επηρεάζονται ως προς τον χειμώνα, ενώ η νότια, ως προς το καλοκαίρι. Η περιοχή της Μεσογείου θα εμφανίζει όλο και περισσότερα επεισόδια καύσωνα.
Οι ημέρες με θερμοκρασία άνω των 40 βαθμών πολλαπλασιάζονται και πλήττουν κυρίως τις ηπειρωτικές περιοχές. Στα νησιά, αντίθετα, αυξάνονται οι τροπικές νύχτες με τον υδράργυρο να δείχνει πάνω από 25 βαθμούς. Την ίδια στιγμή, το κλίμα γίνεται πολύ πιο ξηρό, καθώς η μέση βροχόπτωση μειώνεται σταδιακά, με αποτέλεσμα να φθάσουμε το 2100 σε πτώση 20% - 30% σε σύγκριση με τα σημερινά επίπεδα. Η βροχή, ωστόσο, δεν θα πέφτει ισοκατανεμημένη, αλλά σε ακραία, κυρίως, επεισόδια, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα -καταιγίδες, θύελλες κ.λπ.- θα είναι συχνότερα, πράγμα καθόλου ευεργετικό για τις καλλιέργειες. Μεταξύ 2030 και 2060 αναμένεται να γίνει αισθητή η κλιματική μετατόπιση των πόλεων. Η Αθήνα αναμένεται να αποκτήσει το κλίμα της Λευκωσίας, ενώ η Λευκωσία θα μετατοπιστεί στο κλίμα της Αλεξάνδρειας.
Η ελληνική πρωτεύουσα θα αποκτήσει χαρακτηριστικά που έχει σήμερα η Κύπρος -σχεδόν έρημος, με μεγάλο πρόβλημα στα υδατικά αποθέματα και πολύ περισσότερη ζέστη από τη σημερινή Αθήνα.
Η πιθανότητα ερημοποίησης είναι υπαρκτή για τη Νότια Ευρώπη. Ηδη η Βόρεια Αφρική αντιμετωπίζει μεγάλο πρόβλημα -σε ορισμένες περιοχές φτιάχνουν φράγματα για να προστατέψουν το έδαφος από τη μεταφορά άμμου. Οταν ήμασταν πρόσφατα στην Τυνησία έβρεχε επί μία ημέρα, είχε μάλιστα καταγραφεί κάποιο ρεκόρ βροχόπτωσης. Το έδαφος, όμως, δεν μπορούσε να απορροφήσει το νερό. Ηταν τόσο σκληρό από την ξηρασία, ώστε το νερό λίμναζε πάνω από το χώμα.
Κάπως έτσι είναι το μέλλον της Ελλάδας;
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Ακριβώς. Για παράδειγμα, η ελιά ευδοκιμεί σήμερα στα βόρεια της Τυνησίας. Ωστόσο, εκεί το ένα δέντρο απέχει αρκετά από το άλλο στο χωράφι, λόγω της ξηρασίας και του υποβαθμισμένου υδροφόρου ορίζοντα. Αν αναγκαστούμε κι εδώ να οδηγηθούμε σε καλλιεργητικά μοντέλα Τυνησίας, λόγω νερού, αυτόματα θα πέσει η παραγωγή.
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Ο τομέας της ενέργειας παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον. Σύμφωνα με πρόσφατο ερευνητικό πρόγραμμα του Αστεροσκοπείου, με επικεφαλής τον κ. Δημήτρη Λάλα, προβλέπεται ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι εξαιρετικά αυξημένη τα καλοκαίρια, ενώ η παραγωγικότητα των υδροηλεκτρικών σταθμών, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή επάρκεια της χώρας τους θερινούς μήνες, αναμένεται να πέσει κατακόρυφα, λόγω της μείωσης των βροχοπτώσεων. Σήμερα λειτουργούν 15 μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 3017,8 MW. Η παραγωγική δυνατότητα στον Αχελώο και στον Αλιάκμονα αναμένεται να περιοριστεί κατά 30% - 50%, ενώ σε κάποιες υδροηλεκτρικές μονάδες ίσως φτάσει στα επίπεδα του 70%.
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Η στάθμη της Μεσογείου αναμένεται να ανέβει 20 - 60 εκ. έως το 2100. Πρόβλημα θα αντιμετωπίσουν περιοχές με χαμηλό υψόμετρο -όπως Δέλτα ποταμών κ.ά. Μεταξύ άλλων πλήττονται ο Αμβρακικός κόλπος, τα Δέλτα του Νέστου και του Εβρου, ενώ από πόλεις, περισσότερο απειλείται η Θεσσαλονίκη. Ανοδος της θαλάσσιας στάθμης σημαίνει επίσης υφαλμύρωση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, υποβάθμιση υδατικών πόρων κ.λπ. Οι συνέπειες αναμένεται να αγγίξουν και τον τουρισμό, καθώς υποβαθμίζονται παραλίες-σήμα κατατεθέν για το ελληνικό καλοκαίρι, ενώ ισχυροί και παρατεταμένοι καύσωνες θα αποτρέπουν τους Βορειοευρωπαίους από το να έρθουν στην Ελλάδα το καλοκαίρι. Ισως ωφεληθεί ο τουρισμός μας άλλους μήνες, το φθινόπωρο και την άνοιξη.
Το καλοκαίρι, δηλαδή, θα είναι ανυπόφορο;
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Ειδικά για έναν Βορειοευρωπαίο που δεν έχει συνηθίσει σε τέτοιες συνθήκες, σίγουρα. Αλλωστε, το καλοκαίρι στη χώρα του θα βελτιωθεί πολύ από άποψη ζέστης. Ο Αγγλος, π.χ., δεν θα έχει ανάγκη να περάσει το καλοκαίρι στη Μεσόγειο. Γιατί να έρθει στην Ελλάδα, όταν θα πρέπει να υποφέρει θερμοκρασίες πάνω από 40 βαθμούς για πολλές μέρες; Ισως και ο Ελληνας να πηγαίνει στην Αγγλία για το καλοκαίρι...
ΛΕΙΨΑ ΜΕΤΡΑ
«Σφυρίζει αδιάφορα» η Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει ανέβει στο τρένο της κλιματικής αλλαγής ή ακόμη σφυρίζει αδιάφορα;
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Μάλλον σφυρίζει αδιάφορα. Η Ελλάδα, ενώ είχε το δικαίωμα στο πλαίσιο του Κιότο να αυξήσει 25% μέχρι το 2012 τις εκπομπές της σε σύγκριση με το 1990, έχει ήδη εξαντλήσει αυτό το περιθώριο από το 2004 και συνεχίζει ακάθεκτη... Σε ορισμένους τομείς κάτι γίνεται, με εξαιρετικά, όμως, χαμηλούς ρυθμούς. Για παράδειγμα, η διείσδυση του φυσικού αερίου προχωρά, εντοπίζονται όμως καθυστερήσεις στους τομείς της ηλεκτροπαραγωγής και των κτιρίων. Στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) έχουν γίνει κάποια βήματα, που είναι όμως πολύ μικρά.
ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ
Τι μπορούν να κάνουν οι πολίτες
Τι μπορεί να κάνει ο καθένας στην καθημερινότητά του;
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Να συνειδητοποιήσει ότι το κλίμα αλλάζει και εξαιτίας της δικής μας καθημερινής δραστηριότητας.
Χρήστος Γιαννακόπουλος: Δυστυχώς, δεν έχουμε αναπτυγμένη περιβαλλοντική συνείδηση. Ο Ελληνας γνωρίζει το πρόβλημα, αλλά δεν έχει συνηθίσει να κάνει κάτι γι αυτό στην καθημερινότητά του.
Σεβαστιανός Μοιρασγεντής: Ωφελώντας το περιβάλλον μπορούμε να κάνουμε καλό και στο πορτοφόλι μας: να αλλάξουμε τους λαμπτήρες με οικολογικούς, εξοικονομώντας μέχρι και 75% ενέργεια. Να βάλουμε ηλιακούς θερμοσίφωνες. Χρειάζεται όμως και η ενεργή συμμετοχή της πολιτείας. Πολλά νοικοκυριά είναι οικονομικά στριμωγμένα και αδυνατούν να αναλάβουν το αρχικό κόστος μιας επένδυσης που θα τους αποδώσει στο μέλλον. Θα μπορούσε η αγορά του ηλιακού θερμοσίφωνα να επιδοτηθεί από το κράτος. Για τις ΑΠΕ δίδονται επαρκή οικονομικά κίνητρα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Εντοπίζονται όμως σημαντικά προβλήματα γραφειοκρατίας και υποδομών, ενώ θα μπορούσαν να επεκταθούν στα νοικοκυριά τα γενναία κίνητρα που ισχύουν στον επιχειρηματικό τομέα φωτοβολταϊκών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ - ΣΕΒΑΣΤΙΑΝΟΣ ΜΟΙΡΑΣΓΕΝΤΗΣ Ερευνητές του εθνικού αστεροσκοπείου Αθηνών
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΦΩΣΚΟΛΟ
jfoskolos@pegasus.gr
DACOURT
RSS: 
